Politici en sociale media: een toxische relatie?

Tekst: Hannelore Teugels

 

Over enkele maanden is het zover: de verkiezingen van 2024. Dat betekent dat we ons naar het stemhokje begeven om een (hopelijk) weldoordachte stem uit te brengen. De online campagnes van politieke partijen zijn al volop aan de gang op sociale media. ‘In hoeverre wordt onze keuze beïnvloed door TikTok-filmpjes en tweets? Het gevaar van politici die sociale media gebruiken om ons kritisch vermogen te manipuleren, is misschien wel groter dan je zou denken.

Het is duidelijk dat sociale media in de samenleving heel wat voordelen hebben. We zijn nu meer dan ooit met elkaar verbonden. Vandaag is het vrij eenvoudig om contacten te onderhouden met wie je wil, wanneer je maar wil. Je geliefden zijn op elk moment slechts enkele pixels van je verwijderd, iets waarvan onze grootouders enkel hadden kunnen dromen. Door die uitgebreide interactiemogelijkheden kunnen we onze eigen visie op de wereld bijschaven en verbreden, wat een groter samenhorigheidsgevoel creëert. Althans, dat is het ideale scenario.

Geen onschuldige taal

Sociale media worden gekoppeld aan politiek en plotsklaps is die verbondenheid veel minder zichtbaar. De manier waarop politici campagne voeren via sociale media platformen is vaak allesbehalve constructief. Het is niet uitzonderlijk dat beelden of filmpjes verspreid worden van jongeren met een migratieachtergrond die bestempeld worden als ‘probleemjongeren’. Ook allerlei benamingen zoals ‘schurft-, malaria en tbc-migranten’ duiken her en der op, vooral in het (extreem)rechtse milieu. 

Een studie van de VUB uit 2020 toonde aan  dat enkel rechtse partijen en politici gebruik maken van sociale media om dit soort discriminerende uitspraken te verspreiden. Zo wordt er gesuggereerd dat bepaalde minderheidsgroepen een bedreiging vormen voor de samenleving. Het gevaar hierbij is dat, in tegenstelling tot debatten in het dagelijks leven, dit soort uitspraken op sociale media continu blijven rondgaan. Uiteraard maken politici gebruik van een mooie omkadering zodat het imago van de partij niet geschaad wordt. Impliciete taal en allerlei metaforen zorgen ervoor dat ze zich steeds kunnen indekken als er kritiek wordt geuit. Vrije meningsuiting of haatspraak? Sociale media scheppen de mogelijkheid om dat onderscheid te verbergen onder een dikke laag suggestieve taal. 

‘Konijn’ Rousseau

De impact hiervan mag niet onderschat worden: politici zijn cruciaal bij het vormen van onze samenleving en hoe wij denken over die samenleving. Het is dus essentieel om bewust om te gaan met de manier waarop politiek en sociale media elkaar beïnvloeden. Vooral in ons land is die relatie alomtegenwoordig: ten opzichte van andere Europese landen haalt België monsterscores  op vlak van uitgaven aan sociale media. Concreet betekent dit dat N-VA vorig jaar ruim 1,7 miljoen euro investeerde in advertenties op Facebook en Instagram. Vlaams Belang kwam op de tweede plaats met ruim 1,1 miljoen euro. 

Dat zijn significante bedragen die aantonen dat Belgische partijen gretig gebruikmaken van het feit dat steeds meer potentiële kiezers sociale media gebruiken in plaats van traditionele media om zich te informeren. Via die alternatieve kanalen kunnen partijen een breder kiespubliek aantrekken. Zo worden politici, zoals Conner ‘konijn’ Rousseau, omgetoverd tot ludieke mediafiguren om stemmen voor zich te winnen. Dat wekt bij mij enig scepticisme op. In hoeverre zijn politici nog bezig met de kern van de zaak? In een wereld waarin sociale media en politiek meer en meer verstrengeld raken, is het ontstaan van BV’s, die hun online-imago belangrijker vinden dan het vertegenwoordigen van het volk, gevaarlijk dichtbij. 

Tweet vs. realiteit

Een andere bezorgdheid omtrent het toenemende gebruik van sociale media bij politieke campagnevoering is het gemak waarmee dit gebeurt. Het is veel eenvoudiger om een tweet of TikTok-filmpje te posten dan effectief naar een opnamestudio of het parlement te gaan. Het een kan bij wijze van spreken vanuit je zetel, het ander vereist degelijk voorbereidingswerk en inspanningen. Is politiek ‘vanuit de luie zetel’ dan de nieuwe trend? 

Er kan enkel met zekerheid gezegd worden dat steeds meer politici sociale media gebruiken als politiek actiemiddel. Op die manier valt veel noodzakelijke context weg. Vaak vervormen politieke partijen de objectieve boodschap zodat die beter past binnen hun eigen ideologie. Hierbij richten ze zich op het claimen van thema’s die relevant zijn bij de verkiezingen. Denk bijvoorbeeld aan de migratiekwestie. Via sociale media krijgen dit soort moeilijke kwesties simplistische antwoorden. De ‘migratiestop’ is makkelijk te verkondigen via sociale media, maar veel moeilijker om concreet te realiseren. Politieke thema’s worden dus gereduceerd tot iets eenvoudigs, dat samen te vatten valt in een simpele tweet, terwijl de politieke realiteit een en al complexiteit is. 

Bubbel

Daarnaast is het zo dat algoritmes elke dag op ons inwerken om ons in een bepaalde richting te sturen, zonder dat we ons daarvan bewust zijn. Nuance vervaagt tot er een bubbel wordt gecreëerd waarin we enkel meningen te horen krijgen die onze aannames bevestigen. Een TikTok-filmpje van vijftien seconden kan zo plots veranderen in een kwaliteitsvolle informatiebron, indien het binnen je eigen denkkader past. Ook clickbait zorgt ervoor  dat de meest polariserende en sensatiegerichte berichtgeving zich verspreidt, waardoor de concrete inhoud steeds nuttelozer wordt. De grens tussen fake news en reële informatie vervaagt bij elke klik, like en share. Wie ziet door de bomen het bos nog als er zoveel verschillende berichten en filmpjes circuleren? Wie moeten we nu nog geloven? 

Het is belangrijk om kritisch te blijven en bewust om te gaan met het feit dat politici via sociale media kiezers proberen te lokken door selectief informatie wel of niet weer te geven. Dat zorgt voor een gebrek aan weerwoord en essentiële context. In die zin zijn sociale media een soort reclame voor politieke partijen die erop uit zijn om kiezers in hun voordeel te beïnvloeden. Laat je dus niet zomaar meeslepen door de mooie woorden van een charismatische politicus. Immers, het denken mag zich nooit onderwerpen, om het met de woorden van onze welbekende Henri Poincaré samen te vatten. 

 

 

0 Comment