Onderzoeksfinanciering aan de VUB

Tekst: Robin Vanpee

Het tekort aan subsidies is een probleem dat zich niet alleen wreekt bij studentenvoorzieningen of academisch personeel. Ook de financiering van wetenschappelijk onderzoek gaat er onder gebukt. Universiteiten moeten steeds meer op zoek gaan naar alternatieve manieren om onderzoek te bekostigen. 

De VUB maakt gebruik van verschillende financieringsbronnen om onderzoek te kunnen voeren. De fondsenwerving van de VUB Foundation kwam in 2022 op 3.979.621 euro te staan. Een grote som, maar slechts een klein deel van het totale onderzoeksbudget dat 150 miljoen euro beslaat. Maar wat zijn die alternatieve financieringsmethoden nu precies en hebben ze een impact op de manier waarop onderzoek wordt gevoerd? De Moeial ging polshoogte nemen bij Elisabeth Rabaey, hoofd van de VUB Foundation en fellowshipprogramma.

Wat doet de VUB Foundation precies?

De VUB Foundation is een centrale dienst binnen het Vicerectoraat Innovatie en Valorisatie. Wij halen filantropische fondsen op bij bedrijven en particulieren. Ons team telt slechts vier medewerkers, maar we zitten samen met TechTransfer en Crosstalks. De eerste regelen de contracten, licenties en de octrooien. Wij focussen ons echt op filantropie.

Hoe gaat die filantropie in zijn werk?

Enerzijds hebben we fondsenwerving bij particulieren. Dat doen we zoals het Rode Kruis dat ook doet, namelijk door giften te gaan vragen aan mensen. Hiervoor kunnen ze ook een fiscaal attest krijgen. Bij die particulieren nemen we ook contact op als ze een testament willen opmaken ten bate van de VUB. Dat zijn vaak alumni, maar ook mensen die behandeld zijn in UZ Jette. We begeleiden hen door dit proces heen. Ze kunnen de VUB de keuze laten of zelf een specifieke keuze maken zoals kankeronderzoek, diabetesonderzoek of studenten in nood.. Anderzijds hebben we ook fondsenwerving met bedrijven. Dat zijn partnerships met bedrijven die leerstoelen (leerstoelen zijn samenwerkingen waarbij derden een bedrag schenken aan de VUB om een onderzoek te voeren, nvdr.) financieren.

Daarnaast kan het ook dat bedrijven evenementen van een faculteit sponsoren. Ook hebben ze de mogelijkheid om giften te schenken, waarbij er geen return mogelijk is.

Brengt die financiering van derden, zowel particulieren als bedrijven, de onafhankelijkheid van het onderzoek niet in gevaar?

Ik ben zelf jurist van opleiding en kijk daar met argusogen naar. Ik stel de contracten op met de bedrijven, verdedig ook de onderzoeker daarin en maak beide partijen duidelijk dat het onderzoek volledig onafhankelijk gebeurt. Een bedrijf kan onderzoek sturen, maar dan moeten ze bij TechTransfer zijn en moeten ze ook andere bedragen betalen. In een leerstoel kan bijvoorbeeld een beursstudent betaald worden, maar dat is een ander tarief dan een marktconform onderzoek. Daarbij kan het bedrijf het onderzoek sturen, wat niet het geval is bij een leerstoel. Daar ben ik ook heel duidelijk in naar de bedrijven toe. Er mogen geen publicatievoorwaarden worden opgelegd. De VUB mag alle data en resultaten gebruiken voor verder onderzoek. Vanuit mijn standpunt kan ik niet zeggen dat de bedrijven sturen. Maar ik ben ook niet aanwezig bij wat de bedrijven en onderzoekers samen bespreken.

Volstaan de subsidies niet om onderzoek te financieren of is het meer een extraatje dat mooi meegenomen wordt?

Er zijn verschillende geldstromen naar de VUB, maar het is zeker niet voldoende voor het aantal onderzoeken die lopen. Ook naar de studenten toe is er te weinig voorzien. Er zijn er heel veel die door de mazen van het sociale vangnet vallen, zeker de internationale studenten. Bijvoorbeeld Iraanse studenten wier munt plots niets meer waard was, of Russische studenten die de overschrijving van hun ouders niet meer kregen. De diensten van de VUB doen daarvoor wat ze kunnen, maar daar is de overheidsfinanciering dus zeker niet genoeg voor. 

Denkt u dat fondsenwerving meer en meer nodig gaat zijn?

Als de subsidiëring niet mee stijgt met het aantal studenten, wat nu het geval is, vrees ik daar wel voor. Niet enkel voor het onderzoek, maar ook voor de studenten. Het zijn moeilijke tijden om in te studeren en er is voor sommigen gewoon echt geen vangnet. We zitten met een diverse populatie en we willen dat iedereen dezelfde kansen krijgt. Het probleem is bij ons groter dan bijvoorbeeld Leuven. Het is belangrijk dat we daarop blijven inzetten waar het nodig is. Dat is ook een van onze doelen natuurlijk. 

Waakzaamheid

De verschillende inkomstenbronnen die aan de VUB actief zijn hebben wel degelijk een meerwaarde. In een tijd waarin de subsidies aan hoger onderwijs afnemen, zijn academische instellingen genoodzaakt om die elders te gaan zoeken. De sponsoringen die aan de VUB actief zijn, zijn allemaal maatschappelijk relevante thema’s. Van welzijn op het werk, naar het in vraag stellen van surveillance in onze samenleving tot onderzoek naar borstkanker. Allen broodnodig met mogelijk een enorm maatschappelijke impact de komende jaren. Maar waakzaamheid is geboden bij het openstellen van onderzoek aan private spelers. De grens van financiering naar sturing is dun en om de waarden van kritisch onderzoek hoog in het vaandel te houden, moet de vraag blijven gesteld worden waar de financiering ervan vandaan komt. 

0 Comment