‘Verhaegen zal niet vervagen’

Tekst: Amelia Keymeulen, Robin Vanpée, Chloé Temmerman

Beeld: Andreas Lorrain

Op maandag 20 november 2023 was het zover: ‘Saint Verhaegen’ (St-V) brak weer aan. Voor de ene persoon is deze dag even banaal als elke andere, met uitzondering van geannuleerde lessen. Voor de andere persoon is 20 november echter veel meer dan dat: het is een dag om in de kijker te zetten, omdat het dan precies 189 jaar geleden is dat de ULB (1834) werd opgericht door Pierre-Théodore Verhaegen. Daarom dat ‘St-V’ zoveel aandacht krijgt en uitbundig gevierd wordt door onze universiteit. Maar wie is nu die Pierre-Théodore Verhaegen exact? Waarom heeft hij de ULB opgericht, wat was zijn motivatie hierachter? 

Katholiek buitenbeentje

Laten we beginnen bij het begin. Pierre-Théodore Verhaegen werd geboren op 5 september 1796 te Brussel. Hij was een Brusselaar in hart en nieren.
Theodore kwam uit een zeer katholieke familie die allesbehalve liberaal gezind was. Ook hij was een gelovig man, al was hij binnen zijn familie een buitenbeentje. Hij was immers geen katholieke persoon, maar een deïst. Het deïsme is ervan overtuigd dat God als oorzaak van de natuurwetten beschouwt.

Verhaegen stond erom bekend een goede organisator te zijn, een man met een visie en een zeer ambitieuze redenaar. Hij behaalde zijn licentiaat (master, red.) in de Rechten aan de ‘Ecole de Droit’ in Brussel.

Zijn werk als advocaat zorgde ervoor dat hij een goede reputatie verwierf. Doordat hij zich steeds bleef specialiseren en verdiepen in zijn vak, had hij een groot netwerk van connecties opgebouwd en dat kwam goed van pas in de politiek. Zo had hij zelfs goede connecties met Willem II, de kroonprins van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (wat later gesplitst zou worden in België en Nederland, red.). Willem II introduceerde hem tot de vrijmetselaarsloge (een genootschap van mensen die streven naar geestelijke en morele verheffing, red.) L’Ésperance, waar ook hijzelf lid van was. 

Verhaegen was Willem II eerst gunstig gezind, maar nadat België onafhankelijk werd in 1830 koos hij de kant van de liberalen. Hij was immers tegen de machtspositie van de kerk in de samenleving, het voornaamste standpunt van de liberalen. In 1831 werd de nieuwe, en voor die tijd zeer progressieve, Belgische Grondwet uitgevaardigd door het Nationaal Congres. Liberale waarden als persvrijheid en vrijheid van onderwijs werden nu grondwettelijk verankerd. Vanuit dat laatste principe richtten de bisschoppen de Katholieke Universiteit van Mechelen op. Als liberaal tegenwicht wilde Verhaegen dat er ook een vrijzinnige, liberale universiteit kwam. In 1834 richtte hij de ULB op in samenwerking met Les Amis Philanthropes, de loge waar hij op dat moment lid van was. Op 20 november opende de universiteit haar deuren, een doorslaggevend moment in de geschiedenis van de vrijzinnigen. 

Al sinds het prille begin is 20 november een vrije dag. Het is echter pas in 1888 dat een groep studenten dit lesvrije moment benut om hun grieven te uiten. Sindsdien trekt jaarlijks een stoet van studenten door onze hoofdstad, om Verhaegen en waar hij voor stond te herdenken. Deze tocht leidt alle verenigingen van de VUB en de ULB van het graf van Verhaegen door naar de Grote Zavel om te eindigen op de beurs waar de universiteiten de dag afsluiten door hun hymnes te zingen. is een dag voor kritisch denken over de wereld, maar ook reflecteren op de VUB en wat anders kan hoort daar bij. De feestdag staat ieder jaar in het licht van een actueel thema. Deze editie was dat het mentale welzijn van studenten met de slogan: ‘Accrochez-vous c’est bien – Ons financieren is beter!’ Elisey Gretchko, voorzitter ad-interim van studiekring VO (Vrij Onderzoek), geeft aan dat het vrije denken niet voor lief genomen mag worden en niet mag. 

Hij wijst de VUB op het verdwijnen van kritische dialogen tussen uiteenlopende visies en benadrukt het belang van oprechte nieuwsgierigheid naar een ander zijn beleving. Om hieruit te leren en met elkaar te leren leven.

Pili Verbinnen, voorzitter van BSG (Brussels Studentengenootschap), maakt zich zorgen over de impact van stijgende studiekosten op de mentale gezondheid van studenten. Het kan immers niet de bedoeling zijn dat studeren een privilege wordt waarvan slechts een select groepje kan genieten. Dit soort kritische bedenkingen houden de grondprincipes waarop onze universiteiten gebouwd werden in leven: het vrij onderzoek en een absoluut verzet tegen dogma’s.   

Wat op het eerste gezicht op een zuip- en muilfestijn lijkt, is bij nadere inspectie een feest dat niet alleen de geest van de VUB viert, maar ook haar tekortkomingen in vraag stelt. St-V kent een rijke geschiedenis en er is folklore bij de vleet. Daarnaast is het ook een moment van verbroedering tussen de Frans- en Nederlandstalige studenten van Brussel. Een dag waarop de studenten even de campus verlaten en de rest van Brussel gaan inpalmen. Het is een gelegenheid om even de zorgen van het academiejaar te vergeten en een klassieke mijlpaal om al je lessen op orde te stellen voor de examens.


0 Comment