Bezuinigingen hoger onderwijs: “Zo gaat het niet langer”

Tekst: Tessa Cacciato

Beeld: Felix Hye

11 oktober 2023, Brussel-Noord: studenten, vakbonden, en vooral medewerkers van het hoger onderwijs zijn talrijk aanwezig om hun stem te laten horen tegen de besparingen op het hoger onderwijs die sinds 2008 worden uitgevoerd. 

Hoewel het gaat om een situatie die voor velen naar eigen zeggen ‘enorm zorgwekkend’ is geworden, zit de sfeer er vandaag goed in: op het pleintje waar we samenkomen klinkt oppeppende muziek uit luidsprekers, worden er geanimeerde gesprekken gevoerd door groepjes geëngageerde studenten, en schijnen de laatste streepjes zon van het jaar op deze nazomerse middag tussen de bladeren. Verschillende universiteiten en hogescholen zoals de VUB, UCLL, UGent en de Erasmushogeschool Brussel vormen vandaag één geheel. Dit tafereel doet blijken hoeveel motivatie, passie, en samenhorigheid er nog steeds achter de schermen van het hoger onderwijs schuilen. 

Gat in financiering

667 miljoen euro. Dat is volgens vakbonden als het ACOD Onderwijs en COC (Christelijke Onderwijscentrale) het bedrag dat universiteiten en hogescholen sinds het opstellen van het decreet van 2008 jaarlijks mislopen. Dat decreet stelt dat telkens wanneer het aantal inschrijvingen met twee procent stijgt, er een ‘klik’ gebeurt die ervoor zou moeten zorgen dat de financiering van het hoger onderwijs verhoogt. Momenteel houdt de overheid zich echter niet aan deze afspraak. Dit zorgt, zeker in combinatie met het hoge aantal inschrijvingen van dit academiejaar, voor problemen bij de onderwijsinstellingen. “De missie om kwaliteitsvol onderwijs te leveren komt stilaan in het gedrang”, stellen enkele administratieve medewerkers van de VUB. De 59 miljoen euro die in september werd vrijgemaakt voor het hoger onderwijs is naar mening van de betogers een vriendelijk gebaar, maar lang niet voldoende om het gat te dichten. 

Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (NV-A) voelt zich vooralsnog niet aangesproken door de betogers. Hij erkent dat er de afgelopen jaren in zekere mate bespaard is, maar de claim van 667 miljoen euro is volgens hem incorrect en overdreven. Oppositiepartijen Groen en PVDA zijn het daar niet mee eens. Zij pleiten samen met de betogers voor een hogere, eerlijkere financiering van het hoger onderwijs. 

Kwantiteit boven kwaliteit

We gaan in gesprek met enkele administratieve medewerkers van de VUB: de nood om zich over de situatie uit te spreken is bij hen hoog. “Door vandaag samen te komen, kunnen we onze bekommernissen tonen en laten zien dat zo’n groot aantal mensen bereid is het werk neer te leggen om op straat te komen en het beleid op haar verantwoordelijkheden te wijzen.” Volgens hen is het nu geen kwestie meer van voorkomen, maar inperken van de gevolgen van de besparingen: “Aula’s zijn te klein, personeel valt uit, infrastructuur is ontoereikend, personeelsbezetting is te krap en er is een structureel te hoge werkdruk bij personeel. In een rijk en welvarend land zoals België zou dit niet mogen”, concluderen de medewerkers. “We zijn vandaag de dag enorm laag gezakt.”

Beeld: Felix Hye

Ook een professor en een doctoraatsstudent aanwezig op de betoging voegen zich bij de conversatie. “Het aantal studenten per prof is de afgelopen vijftien jaar enorm gestegen. Bovendien is er voor hen extra werk bij gekomen dat eigenlijk niet tot het takenpakket van een prof behoort, zoals administratie. Dat was vroeger echt anders”, stelt de professor. “Kwaliteit wordt helemaal beoordeeld op basis van kwantiteit. Met betrekking tot onderzoek gaat het dan om het aantal publicaties in specifieke Engelstalige tijdschriften, zonder dat er genoeg gekeken wordt naar inhoud. Die logica maakt kapot. Mensen moeten steeds maar harder werken. De voorbeelden zijn eindeloos: zo moeten we steeds meer vakken geven, waar tegelijkertijd meer studenten in zitten. Ook is er niet genoeg ondersteuning van assistenten.” 

Economische logica

Maar volgens de medewerkers gaat het momenteel over veel meer dan slechts financiering. Dat beaamt ook de doctoraatsstudent met wie we spraken: “Er mag ook gesproken worden over alle gevallen van grensoverschrijdend gedrag, wat breed in het nieuws is gekomen de afgelopen jaren. Er is absoluut een link. Het gaat namelijk om toxische werkomgevingen. Zo kunnen druk en machtsposities misbruikt worden ten aanzien van de zwakkere schakels binnen de strakke hiërarchie van de universiteit. Achter het financieringsmodel zit de economische logica die ook een deel het maatschappijmodel impliceert: de manier van samenleven, die nu veel meer berust op competitie.” Dat onderwijsinstellingen in deze kwestie volledig machteloos staan, is volgens het personeel echter een illusie: “Het gaat vandaag voor een deel over het nakomen van de financieringswet, maar voor mij gaat het ook over wat een universiteit of hogeschool doet met de middelen die ze krijgt. Als VUB moeten we daar toch eens ernstig over bezinnen”, beaamt een administratief medewerker van de VUB.

Of studenten zelf in hun dagelijks leven aan de universiteit of hogeschool grote hindernissen ondervinden door de bezuinigingen, is ons nog niet helemaal duidelijk. Specifieke gevolgen zoals te krappe lokalen en prijsstijgingen bij cafetaria’s worden vaak genoemd, maar uit een gesprek met twee studenten van de VUB blijkt dat het onderwerp momenteel grotendeels onder medewerkers leeft. Internationale studenten lopen volgens hen wel al tegen heel wat moeilijkheden aan. “Vooral de hoge huurprijzen en algemene levenskosten zijn een probleem.” “Er is voor internationale studenten een hogere financiële en mentale kost. Het is een heel gedoe om toegang te krijgen tot de universiteit. Dat is het resultaat van de besparingen.” Men vreest dat als er nu geen actie ondernomen wordt, het probleem steeds meer zal doorsijpelen naar de studenten. 

Eén ding is duidelijk: de betogers zijn dan wel moe, maar nog lang niet klaar om op te geven. Hoe kwaad en teleurgesteld men ook is met de huidige situatie, de optie om bij de pakken te blijven zitten staat buiten spel. Men blijft hoopvol. Anders kan in zekere zin ook niet: het gaat om het onderwijs, zich richten op de toekomst is even vanzelfsprekend als indrukwekkend. En toch: als er niet snel wordt ingegrepen, komt de belofte van kwaliteitsvol onderwijs in het gedrang. “Nu is het tijd om in actie te schieten!”, daar zijn alle betogers het er unaniem over eens.

0 Comment