Houd de studentenpers onafhankelijk

De Moeial beroept zich graag op zijn onafhankelijkheid. Dat hoort ook zo, als studentenpers. Wij beseffen dat wij, in de kleine wereld van onze universitas, bevoorrecht zijn, zowel in ruimte als in tijd. Er is geen regime dat ons repressief de mond snoert. Er is geen elitair hoger onderwijs meer. Er zijn geen almachtige professoren meer. Maar wij beseffen ook dat deze onafhankelijkheid plichten met zich meebrengt. En één daarvan is: als de bliksem reageren als wij merken dat eraan getornd wordt.

De directe aanleiding voor dit redactiestuk is een persbericht dat de Vrije Universiteit Brussel, onze moederuniversiteit, maandag uitzond. Het berichtte over het rechtstreekse stemrecht voor studenten bij de rectorverkiezingen. In dat persbericht nam de VUB nagenoeg de hele tekst over uit een artikel dat vier dagen eerder, op 3 juli, op de website van De Moeial verscheen, en dat zonder enige vorm van bronvermelding.

Vals spel

Niet enkel in academische kringen, maar in alle uithoeken van een samenleving waarin men met elkaar samenleeft, ervaart men zo’n aanmatigende daad als valsspelen. Immers, iemand meet zich iets aan dat hem niet toekomt. Soms worden zulke daden als een strafbaar feit bestempeld, zoals in het auteurs- en merkenrecht. Dan weer gelden deontologische codes, zoals in de journalistiek, die variërend van land en taalgebied nauwgezet dan wel veeleer met de fluwelen handschoen worden nagevolgd.

In de academische wereld wacht het brandmerk van plagiaat. Een bijzonder rigoureuze en meedogenloze sanctie, vele malen vernietigender dan pakweg een wielrenner die tegen de dopinglamp loopt.

De plagiërende student moet voor de tuchtcommissie verschijnen en riskeert sancties gaande van een hele zittijd opnieuw afleggen tot zelfs de verbanning van de universiteit. En de valsspelende wetenschapper wordt al helemaal met pek en veren besmeurd. Ontdaan van zijn graden, diploma’s, publicaties, de alma mater bovendien opzadelend met een grote reputatieschade, treedt hij zijn verdere intellectuele leven als een paria tegemoet. Zelfs het argument van de publicatiedruk kan en mag nooit als een verzachtende omstandigheid in aanmerking worden genomen. Het brandmerk van plagiaat is hemeltergend heet en gaat diep tot op het bot.

Onafhankelijkheidsstrijd

De verhouding tussen onafhankelijk studentenblad en universiteit verschilt echter fundamenteel van de hierboven beschreven relaties. De auteur verdedigt zijn intellectuele rechten op een gereglementeerde vrije markt. Universiteiten en hogescholen bestraffen studenten en wetenschappers die zich kennis hebben aangemeten die de hunne niet is. Maar de verhouding tussen onafhankelijk studentenblad en universiteit is ongeschreven en een resultaat van een natuurlijk groeiproces dat doorgaans in de loop van de geschiedenis al heel wat schokken heeft doorstaan.

Voor De Moeial is dat niet anders. In ons dertigjarig bestaan is ons bestuur afgezet, was er een verbod op verschijnen, zijn er talloze dozen vol met edities achtergehouden door de academische overheid, zijn hoofdredacties voor de tuchtcommissie verschenen of zelfs voor de rechter. De Vlaamse studentenpers (Veto, Schamper, Dwars en Moeial) is contrair geboren, getuige hun namen.

Het is waar, de tijdsgeest en overtuiging van bepaalde studentengeneraties bepalen het gezicht van de onderscheiden bladen, dat veel meer kan vervellen dan de politieke stempel die landelijke media lang hadden. Vaak progressief, en specifieker dan, al naargelang het geval, verder in te vullen als marxistisch, anarchistisch, pluralistisch, pacifistisch, antifascistisch en wat niet al, maar steevast met één onbreekbare gezamenlijke grond: inhoudelijke onafhankelijkheid ten opzichte van de eigen academische overheid.

Natuurlijk is dat een bijzonder wankel evenwicht. Niet in het minst omdat wij gefinancierd worden door diezelfde academie. De Moeial ontvangt jaarlijks zo’n 10.000 euro van een instelling die wij, met goede, objectieve en ook kritische journalistiek proberen te benaderen. Dat is ook onze taak, als microscopische vierde controlemacht van niet alleen de verkozen organen zoals de Studentenraad en de facultaire organen, maar ook het centrale instellingsbestuur, zoals de rector en de raad van bestuur. Natuurlijk publiceren wij weleens artikels die menig bureau in het rectoraat doen vloeken. Natuurlijk zijn wij samen die vervelende volkswijsheid, je bijt niet in de hand die je voedt, allang ontgroeid. Ook de universiteit weet dat het geen kritische burgers kan vormen door hen dwingend kritiekloos te houden.

Maar wij kunnen onder geen enkel beding aanvaarden dat de Vrije Universiteit Brussel berichtgeving klakkeloos van ons overneemt en zo zelfs maar de schijn van inhoudelijke overeenstemming en afhankelijkheid doet ontstaan. De VUB misbruikt en recupereert op deze manier haar studentenpers en dat is onbevattelijk.

Snel nieuws als goede reclame

Het bewuste persbericht is overgenomen door het persagentschap Belga en heeft zich vervolgens verder verspreid, vooral via onlinemedia zoals Deredactie.be, tot zelfs Radio 1 toe. Allen beriepen zij zich op het persbericht van Belga, dat op zijn beurt gebaseerd was op het geplagieerde VUB-persbericht. Logischerwijs vermeldde geen van hen oorspronkelijk De Moeial als bron. Enkel Brusselnieuws.be, dat er vier dagen eerder al over berichtte, baseerde zich op het oorspronkelijke artikel, en niet op het geplagieerde persbericht.

Dat brengt ons bij onze achterliggende, veel ernstiger bezorgdheid: de wijze waarop media vandaag misbruikt worden om persberichten van een belangengroep in de brede zin van het woord zo snel mogelijk de wijde wereld in te jagen.

Het is immers geen publiek geheim dat journalisten, voornamelijk op onlineredacties, zich in het knellend keurslijf van de lopende persberichtenband bevinden. Er moet geproduceerd worden. Worden de artikels niet meteen gelezen, dan blijven ze nog aanklikbaar via de zoekmachine, als was het overproductie van melk die tot melkpoeder gemaakt wordt. Dat verhaal is echter al vaak verteld.

Veel minder algemeen bekend is het belang van de universiteit in dezen. Het is nogal wiedes dat de communicatiedienst van de VUB snel even wat goede reclame nodig had. Immers, eind vorige week kwam de universiteit niet al te positief in het nieuws door de ongelukkige en vroegtijdige publicatie van examenresultaten en de boze reacties van de eigen studenten. Net daarvoor nog was er het protest van VUB-studenten tegen het nieuwe kotentoewijzingsbeleid. Er was, zo vrezen wij, dringend positief studentennieuws nodig. Wij kunnen niet achterhalen of de VUB handelde uit kwade wil. Wel weten wij wat de drijfveer van het persbericht is: totaal op hol geslagen marketing van een universiteit die wat dat betreft enkel uit is op een zo groot mogelijk marktaandeel van potentiële studenten. Daar hangt immers deels de overheidsfinanciering van af. Een minimum aan professionaliteit, deontologisch fatsoen en fatsoen tout court ontbreekt.

Goede reclame is goud waard. En daar heeft de universiteit veel voor over. Ook de integriteit van het eigen studentenblad ontziet het niet.

0 Comment