Spanje in Erasmuscrisis: Onderwijsminister Wert zet Spaanse studenten het mes op de keel

De Spaanse krant El Pais kopt op 4 november laatstleden: “Het Ministerie van Onderwijs stopt in het midden van het academiejaar de financiële hulp voor duizenden Erasmusstudenten.” Het nieuws slaat in als een bom.

Binnen luttele uren worden de sociale media overspoeld met commentaar van ontdane studenten uit alle uithoeken van Europa die zich richten tot minister van Onderwijs José Ignacio Wert. De publieke opinie is zo heftig dat Wert daags nadien in de Senaat de onmiddellijke ingang van zijn ministerieel besluit intrekt en haalt zo een slag thuis. Het verdere verloop van de onderwijsoorlog ziet er echter somberder uit, want vanaf volgend academiejaar krijgt Wert vrij spel en mag hij genadeloos verder snoeien in de onderwijsbegroting.

De aanpassing in het ministerieel besluit werd eind oktober opgemerkt door een satirisch jongerenblad uit Malaga. Het duurde echter bijna een week vooraleer het nieuws doorsijpelde naar de nationale media. Daarna was het een kwestie van uren vooraleer de studenten begonnen met zich te organiseren en te reageren. Dat de aanpassing pas zo laat werd opgepikt is opmerkelijk, aangezien Wert zijn handtekening al op 24 oktober (overigens ook de dag van de algemene onderwijsstaking in Spanje) onder het besluit zette. Op 29 oktober werd het ministerieel besluit vervolgens gepubliceerd in het Spaanse Staatsblad. De besparing zou met onmiddellijke ingang 39.000 Spaanse Erasmusstudenten treffen die zich momenteel in het buitenland bevinden of volgend semester een verblijf in het buitenland hebben gepland. Zij zouden zowat de helft van hun voorziene fondsen in rook zien opgaan.

Kritiek in heel Europa

Gedurende 24 uur gonsde het in heel Europa van de Spaanse protestkreten. Het was de Europese Commissie die begrip toonde voor hun eisen, door op 5 november het gebrek aan communicatie met de studenten die dit academiejaar deelnemen aan het Erasmusprogramma, te bekritiseren. De besparingsmaatregel zelf betreurde, maar bekritiseerde de Commissie niet. Het was tegelijk diezelfde Commissie die bij het ministerie van Onderwijs aandrong op verdere besparingen.

Enkele uren later herroept Wert in de Senaat en in het bijzijn van premier Mariano Rajoy de onmiddellijke ingang van het ministerieel besluit. De beurzen voor de Erasmusstudenten van dit academiejaar zullen alsnog uitbetaald worden. Opvallend: de grote Spaanse kranten schrijven de overwinning toe aan de door corruptieschandalen geteisterde Partido Popular (PP) van Rajoy. Nochtans had enkel hun jongerenafdeling van zich laten horen, in navolging overigens van duizenden andere Spaanse studenten.

Uitstel van executie

Eind goed, al goed? De huidige Erasmusstudenten slaakten even een zucht van verlichting, maar beseffen goed dat het einde van een tijdperk is ingeluid. Vanaf volgend academiejaar zal de maatregel namelijk wel toegepast worden. Door het gebrek aan middelen van de regering zullen enkel studenten die tijdens het voorgaande jaar een algemene studiebeurs genoten nog in aanmerking komen voor een Erasmusstudiebeurs. Deze beurzen zullen dus enkel voorbehouden zijn voor studenten met een laag inkomen. De minister van Onderwijs beargumenteert dat het door de financiële crisis geteisterde Spanje het land is dat in relatieve termen de meeste Erasmusstudenten uitstuurt binnen de EU. Een situatie die hij als “zeer nadelig” beschouwt. Wert verwijst eveneens onder andere naar België, waar Erasmusstudenten met een laag inkomen een hogere beurs krijgen. Een Belgische beursstudent krijgt maandelijks 380 euro, zonder beurs wordt dat 310 euro.

Vandaag is het Erasmusprogramma populairder dan ooit. De financiële steun die Europa en de lidstaten bieden, speelt daar een grote rol in. Het is voornamelijk de economische crisis die de populariteit van het programma doet groeien. Dat meent ook Xavi Prat, Erasmusstudent in Brussel: “Studenten staan te popelen om hun kansen op de arbeidsmarkt te doen groeien, en taalbeheersing is daar een belangrijke factor in. Het Engelse taalniveau is over het algemeen erbarmelijk in Spanje. Erasmus biedt dan een oplossing. Tegelijk vindt er een braindrain plaats in Spanje en blijven steeds meer Spanjaarden in het buitenland. Dat is jammer.”

Spanje, Erasmusland

Tijdens het academiejaar 2011-2013 nam een recordaantal van 252.827 studenten deel aan het uitwisselingsproject. 39.545 onder hen waren Spaans. Dat getal zal vanaf volgend jaar waarschijnlijk enorm dalen. Pilar Ruiz Galán, tevens Erasmusstudente in Brussel, getuigt over de moeilijkheden die ze nu al heeft om rond te komen in een stad als Brussel. “Brussel is een zeer populaire Erasmusbestemming bij Spanjaarden, maar het is hier ook veel duurder dan pakweg een dorpje in Andalusië. Dankzij de beurzen kunnen we een deel van de kosten dekken, maar lang niet alles.”

Het bedrag van de Erasmusbeurs is opgedeeld in verschillende delen. De Europese Commissie legt maandelijks gemiddeld 133 euro per student bij. Dit bedrag wordt aangevuld door de nationale regering. De bijdrage van de Spaanse regering telde in het academiejaar 2012-2013 tussen de 100 en 180 euro. Daarnaast bieden sommige gemeenschappen extra financiële steun; zo draagt Catalonië 200 en Andalusië 272 euro bij. Vele gemeenschappen hebben echter hun bijdragen drastisch verminderd of geëlimineerd, zoals dat het geval is voor Madrid. Let wel: een student die beslist te studeren buiten zijn of haar gemeenschap van herkomst, kan geen aanspraak meer maken op deze laatste beurs.

Naar schatting zal 71 procent van het geld voor de Erasmusbeurzen gekort worden, en daalt de uitgave van 67,2 miljoen euro naar 18 miljoen euro in 2014. Het ministerie viseert echter lang niet alleen Erasmus. Verder in het ministerieel besluit staan meer besparingsmaatregelen. Zo zal de financiële hulp voor het aankopen van handboeken dalen van 98 miljoen euro in 2011 naar 1,4 miljoen euro in 2014. Vorig academiejaar deed ongeveer een half miljoen studenten beroep op deze hulp. Verder worden alle beurzen voor het Senecaprogramma, waarbij studenten binnen Spanje zelf op uitwisseling kunnen, geschrapt. Daarbij zal het ministerie 80 procent van de fondsen voor taalcursussen intrekken en zullen 800 doctoraatstudenten een staatsbeurs kunnen genieten, in plaats van de huidige 950.

Minder met meer?

Nochtans zal het totale budget voor de beurzen stijgen. In 2014 zal er 1.411 miljoen euro vrijgemaakt worden, wat een stijging is van 21,5 procent tegenover 2013. Het ministerie geeft echter toe dat het veel moeilijker zal zijn om een beurs vast te krijgen; het wordt zelfs afhankelijk gemaakt van het studiegemiddelde. Naar schatting zullen 10.000 studenten vanaf volgend jaar hun financiële hulp verliezen.

De Spaanse studenten zijn uit het lood geslagen, maar weigeren zich gewonnen te geven. Daags na de aanvankelijke aankondiging van de onmiddellijke intrekking van de Erasmusbeurzen richtten Spaanse studenten via sociale media een internationaal platform op. Dat heeft per land een verantwoordelijke aangesteld en plant op 16 november een internationale protestdag, waarbij Spaanse Erasmusstudenten in heel Europa de straat zullen optrekken tegen de besparingen in het Spaanse onderwijs. Hoofdlocatie van de manifestatie wordt Brussel. Op het Luxemburgplein zullen Spaanse Erasmusstudenten betogen tegen de “regelrechte aanval op het Spaanse onderwijssysteem.”

0 Comment