Met Mendelssohn naar het loket

Het karakter van de Belgische samenleving wordt bepaald aan het gemeenteloket. Het is een onweerlegbaar feit dat elke maatschappelijke verhouding op scherp wordt gezet zodra er een tafel of wat plexiglas mee gemoeid is. Dat lijkt de wijze les te zijn die we mogen trekken uit de hevige reactie op het voorstel om het hoofddoekenverbod te Gent te schrappen. Het recht om niet geconfronteerd te worden met een anders religie of ideologie wanneer men zijn domiciliëring verandert of zijn rijbewijs ophaalt, ja, dat recht is sacrosanct. België zal strikt neutraal zijn in zijn dienstverlening aan de burger via het gemeenteloket, of niet zijn.

Prominente vrijdenkers en voorvechters van de vrijzinnigheid, kopstuk en talisman Etienne Vermeersch voorop, spaarden de krantenlezer, tv-kijker en radioluisteraar niet. Onze leefwereld is in gevaar, met een scheiding van Kerk en Staat hier en het einde van het Verlichte karakter van de samenleving daar. De klok stond op terugdraaien en men zou het geweten hebben. Het gemak waarmee de voorvechters van de lekenstaat schermden met van alle complexen ontdane begrippen als ‘Verlichting’ deed echter toch de wenkbrauwen fronsen. Filosofische brulboei Vermeersch toonde zich de voorbije jaren uiteraard niet als de man die zijn woordenboek vaak bij nuance openslaat, maar een dergelijk filosofisch fauvisme was toch opzienbarend. Scheiding Kerk en Staat, Verlichting. Klaar. Of een hoofddoek aan het loket werkelijk de scheiding tussen Kerk en Staat in gevaar brengt, bijzaak.

Na een dergelijk manifestengeweld – hoeveel Open Brieven mag je schrijven, voor het wel voldoende is? – is het niet opzienbarend dat het publieke debat plots gekoloniseerd werd door een degelijke verkrachting van de Verlichting. Ja, de voorvechters van de lekenstaat sprongen plots als paddenstoelen uit de grond. Dat België en diens voorgangers nooit veel op hadden met een dergelijke interpretatie van de Verlichtingsleer wordt uit het cultureel patrimonium geschrapt. Outer en heerd, wat? Dat België de scheiding tussen Kerk en Staat nooit al te nauw nam, lijkt vergeten. De vrijzinnige die zijn kinderen aan het college afhaalt terwijl hij luid keelt voor een hoofddoekenverbod aan het loket, een amusant beeld.

De argumentatie van Vermeersch en co. heeft weinig uitstaans met een filosofisch betoog, het is echter des te meer met een graadmeter voor het sluiten van de Vlaamse cultuur. Een enge wind waait door Vlaanderen en diens intellectuelen pissen er niet in. In een interview met De Standaard wist Vermeersch het hoofddoekenverbod nog summier te koppelen aan onze cultuur. Of liever, hij stelde de hoofddoek buiten onze cultuur. Plots zwaaide de gretige éminence met een strak gedefinieerde autochtone cultuur, alsof de Vlaming op te lijsten valt op een blad papier. Houdt van een pintje en een frietje, gelooft strak in de evolutieleer, draagt Katholiek schuldcomplex mee maar is vrijzinnig wanneer het uitkomt. Handig gedefinieerd, identiteitscrisis: opgelost. Opgelost met een fijne dosis zelfvertrouwen bovendien, want zo achterlijk als de Verenigde Staten zijn wij niet. Ja, achterlijk, want de doodstraf, en creationisme! Vermeersch mag dat, 300 miljoen mensen, 50 staten en een continent aan verschillen door de cliché-molen malen. Al goed dat de Amerikaan werkelijk het cliché is dat we ervan gemaakt hebben, of een dergelijke uitspraak zou haast even achterlijk klinken.

We zouden haast vergeten, tussen al dit gezwaai met de vrijzinnige penis door, dat de Verlichting een complex fenomeen was dat moeilijk kan worden teruggebracht tot een interpretatie van de scheiding van Kerk en Staat die het Franse model van de lekenstaat als ultieme exponent ziet. Wie weet valt het Frans model te verdedigen, maar niet als exponent van een diepere Belgische cultuurbeleving. Een land dat de definitie is van compromis tussen Kerk en Staat zou beter moeten weten dan een dergelijke campagne als verdediging van een verbeelde autochtone cultuur te zien. Momenteel lijkt het er op dat de Vrijzinnigheid zich voor de kar een stroming laat spannen, welke kritiek op de Islam verwart met de gelegenheid om te schieten op de zwakste bevolkingsgroepen. Zij die denken dat godsdienstkritiek en xenofobie twee gescheiden werelden zijn, verwijs ik graag naar Der ewige Jude van Fritz Hippler. Een uurtje van de meest walgelijke propaganda zal u leren dat de Joodse Godsdienst niet gespaard werd. Koosjer slachten als ultiem bewijs van de vervreemding van de Ander, vernieuwend. En als u zich nu afvraagt of ik hier net de jaren ’30 bij de discussie heb gesleept, laat ik u graag weten dat de film van ’40 dateert.

Als men zich binnen de Vrijzinnige gemeenschap ergens kritisch tegenover moet opstellen, is het het eigen denken. Het makkelijk meestappen in het demoniseren van een specifieke bevolkingsgroep ter verdediging van een abstract en gelaagd concept is hiervan de antithese. Als Kant en Mendelssohn geen universeel aanvaardde definitie van de Verlichting hebben weten geven, mag men zich afvragen waar twee zelfverklaarde Vrijzinnige woordvoerders en hun paardenkop het recht vandaan halen.

0 Comment