V

Waar de universiteit zich voor het werven van nieuwe generatiestudenten een hele zomer in haar zondagse pak steekt, ruilt ze dit pak bij het aflopen van de inschrijvingen weer voor een jaar in voor haar alledaagse kloffie. Deze kledingwissel wordt echter steevast ingeluid met nog één laatste charmeoffensief in de vorm van de academische opening. De VUB uit de kleren. Striptease en gratis drank. Om nog één keer te bewijzen dat u gelijk had toen u voor de VUB koos.

Wat deed u besluiten tot een studentencarrière aan de Vrije Universiteit Brussel? Was het voornamelijk omwille van die ‘Vrije’, die ‘Universiteit’ of toch vooral die ‘Brussel’? Bij de dienst Marketing en Communicatie zijn ze waarschijnlijk al lang blij dat u het deed maar de vraag moet toch gesteld: weet de generatiestudent wel wat dat woord ‘vrije’ wil zeggen, en weten we het eigenlijk zelf nog wel?

De V in VUB is tweeledig. Hij wijst allereerst op de levensbeschouwelijke strekking waartoe onze alma mater zich rekent. Meer fundamenteel gaat het om het principe van vrij onderzoek. “Het denken mag zich nooit onderwerpen, noch aan een dogma, noch aan een partij, noch aan een hartstocht, noch aan een belang, noch aan een vooroordeel, noch aan om het even wat, maar uitsluitend aan de feiten zelf, want zich onderwerpen betekent het einde van alle denken.” Het zijn deze woorden van wiskundige en wetenschapsfilosoof Henri Poincaré die het principe van vrij onderzoek formuleren waarop onze instelling gestoeld is.

Is het vrij onderzoek niet op den duur zelf haar grootste vijand? Ruil je niet één dogma voor een ander? Het is een niet zelden geuite kritiek. De kritiek van de gelovige. De kritiek van de pluralist. De kritiek van de mens die Poincaré niet begrijpt. Nochtans is hij vrij duidelijk; ons denken dient vrij te zijn van enige vooringenomenheid en druk van eender welk hoger instituut. Het is de uitleg van het sceptisch devies van de epochè, oordeelsopschorting. Je finale oordeel is nooit definitief, je moet altijd bereid zijn om je conclusie te herzien. Buitengewoon adogmatisch. Geen doorgedreven epistemologisch relativisme.

Dat betekent ook dat vrij onderzoek niet intrinsiek neutraal is. Wie denkt dat vrij onderzoek politiek-filosofische neutraliteit impliceert, roept een vals objectiviteitsgevoel over zichzelf af en fnuikt zijn eigen mening. Standpunten die in ieders kraam passen, vallen immers onder de verzamelnaam pluralisme, de basisfilosofie waar de Gentse en Antwerpse universiteiten bij zweren. Pluralisme is een denken opgesloten in vrij onderzoek. Toegegeven, het pluralistisch denken onderwerpt zich niet aan dogma noch partij, hartstocht noch belang, voordeel noch om het even wat. Ergens onderweg is men echter de oordeelsopschorting kwijtgeraakt. Alle politiek-filosofische oordelen zijn dus gelijk, een voorkeur uitspreken is uit den boze. Het vrij onderzoek heeft dus vast en zeker een streepje voor op het pluralisme, de eerste laat oordeelvorming namelijk wel toe, mits men zich er niet aan onderwerpt.

Tegenover het verglijden in een pluralistisch vertoog staat dan weer het zich optrekken aan de enkels van het vrijzinnig humanisme van UVV (Unie Vrijzinnige Verenigingen, koepel van vrijzinnig humanistische verenigingen). Vrijzinnige Universiteit Brussel. Het probleem met dit soort van vrijzinnig humanisme is dat het zelf haast verwordt tot een vrijzinnige kerk. Het humanistisch woord is vleesgeworden.

Op onze alma mater vertaalt die vleeswording zich praktisch naar een opleidingsjaar, en wel de master Moraalwetenschappen en Humanistiek, één van de afstudeerrichtingen van de Wijsbegeerte. Niet dat dit per definitie een slechte zaak is – met de stage Morele Begeleiding via UVV komen filosofen tenminste nog ergens aan de bak – maar een onkritisch herkauwen van de UVV-visie ligt op de loer. Spreken wij hier schande van de bisschoppen in de raad van bestuur van de KUL, bij ons houdt UVV op andere vlakken ongestoord een vinger in de antipapistische pap. Ook Studiekring Vrij Onderzoek mag op een extra zakcentje rekenen van suikeroompje UVV; als ze er maar UVV-projectjes van financieren, dat spreekt vanzelf.

Ondanks het voorgaande is dit geen oproep tot een exodus der generatiestudenten. Vrij onderzoek blijft het stevigste fundament om een kennisinstituut op te bouwen. Het is dit fundament dat waarheidsaanspraken over maatschappelijke kwesties mogelijk maakt. Waar een pluralist hierover niet echt uitspraken kan doen omdat je al snel niet meer relativistisch genoeg bent, kan de VUB-student dat wel. En als u het nog niet kunt, krijgt u het hier, met wat geluk, geleerd. Als we maar onthouden wat die ‘V’ wel en niet betekent.

0 Comment