De duistere kant van popmuziek in ‘Blue Velvet’

David Lynch (1946°) neemt in zijn film Blue Velvet (1986) een kijkje onder de sluier van suburban America. Blue Velvet, half surrealistische trip en half film noir, deed in 1986 heel wat stof opwaaien door zijn gewelddadig en seksueel geladen karakter. Ondertussen heeft Blue Velvet de status van cult film vergaard. In dit artikel wordt aandacht besteed aan de muziek in de film. Namelijk hoe Lynch popsongs uit de jaren ’50 en het begin van de jaren ‘60 verdraait om de duistere kant van Amerika en de mens te tonen.

Door Joachim Bovin

Het centrale thema van Blue Velvet is de duistere kant van de geïdealiseerde Amerikaanse buitenwijken en hun bewoners. Dit is af te leiden uit, onder andere, de symboliek die Lynch hanteert. In de openingsscène zien we een hoop krioelende zwarte kevers. De film eindigt dan weer op een hoopvolle noot door ons een roodborstje te tonen met een zwarte kever in zijn mond. De symboliek is duidelijk, het goede heeft het kwade overwonnen. De muziek die Lynch hanteert geeft ons echter een meer ambigu beeld van de situatie. Het is duidelijk dat muziek een belangrijke rol speelt in de film. Zo verwijst de titel bijvoorbeeld naar het gelijknamige lied van Bobby Vinton uit 1963 dat werd geschreven door Bernie Wayne en Lee Morris. In een interview vertelt Lynch dat het lied van Bobby Vinton aan de basis van de film lag. Lynch was gefascineerd door de sfeer die het lied overbracht, het lied weerspiegelt volgens hem de sfeer van een tijdsgeest. Andere noemenswaardige nummers in de film zijn Roy Orbisons In Dreams en Ketty Lesters Love Letters.

De film speelt zich af in het typisch Amerikaanse stadje Lumberton. De ontdekking van een afgehakt oor leidt de jonge Jeffrey Beaumont (Kyle MacLachlan) echter naar de duistere onderwereld van het schijnbaar idyllische dorp. Samen met zijn buurmeisje Sandy Williams (Laura Dern), de typische girl next door, gaat Jeffrey op onderzoek uit. Hij komt zo terecht bij Dorothy Vallens (Isabella Rosellini). De immer nieuwsgierige Jeffrey beraamt een plan om in te breken in het appartement van Dorothy. Dit leidt tot de kennismaking met de etherverslaafde Frank (Dennis Hopper). Geleidelijk aan dringt Jeffrey door in een onderwereld van narcotische middelen, geweld, sadomasochisme en corruptie. Hij ontdekt tevens dat er ook in hem een duistere kant schuilt.

In de openingsscène van de film zien we Lumberton begeleid door het lied Blue Velvet van Bobby Vinton. Het lied is een liefdesverhaal over een jongen en een meisje, dat een jurk van blauw fluweel draagt. Het nummer belichaamt de typische waarden zoals deze in het Amerika van de jaren vijftig werden voorgeschoteld. Die waren (schijnbaar) een tijd van rijkdom en conformiteit. Dit lijkt in schril contrast te staan met de jaren zestig die worden gekenmerkt door rebellie. Dit beeld van de jaren vijftig is natuurlijk niet compleet correct. Denk bijvoorbeeld aan Marlon Brando in The Wild One of de Beat Generation. Het interessante van de film is dat David Lynch juist de muziek die zo kenmerkend is voor het brave Amerika (een mooi liefdesliedje) neemt en dit helemaal omdraait. Zo is er geen sprake van een mooie romantische relatie die het lied impliceert. Hoewel Jeffrey een romantische interesse heeft in Sandy, laat hij zich toch verleiden door de mooie en oudere Dorothy. Dorothy lijkt het lied Blue Velvet te belichamen omdat ze ook gedurende heel de film een jurk van blauw fluweel draagt (ze zingt zelf ook het lied in verloop van de film).

Een tweede lied dat een belangrijke plaats inneemt, is In Dreams van Roy Orbinson, dat tweemaal te horen is in de film. De eerste keer, in een vandaag iconische scene, wordt het meegezongen door Ben, een suave dandy. De tweede keer is het te horen voor Frank de jonge Jeffrey bont en blauw slaat. De tekst van het nummer is simpel en zeemzoet. Het gaat over iemand die in slaap valt en van zijn geliefde droomt, maar wanneer hij wakker wordt is ze verdwenen. Het refrein is als volgt: “in dreams I walk with you/in dreams I talk to you/in dreams you’re mine all of the time/we’re together in dreams.” De openingszin van het nummer “a candy-colored clown they call the sandman” kan mogelijk geïnterpreteerd worden als een verwijzing naar narcotische middelen. Zeker in de context van Blue Velvet waar het aan bod komt na een drugsdeal tussen Ben en Frank. De tweede passage is echter interessanter. Voor Frank Jeffrey afrost kijkt hij hem aan en herhaalt hij de tekst van het lied. De eerst zo zeemzoete tekst wordt zo getransformeerd naar een verschrikkelijk dreigement. Frank belichaamt dan ook de duistere kant van de mens en die verborgen is in het geïdealiseerde beeld van het Amerika van de jaren vijftig. We zien ook dat Jeffrey minder van Frank verschilt als hij denkt. Frank ziet dit ook in en vertelt Jeffrey zelfs dat hij op hem lijkt.

Ten slotte is er Love Letters van Ketty Lester. Het lied speelt op de achtergrond in een van de laatste scènes. De eerste zin van het lied, “Love Letters straight from your heart”, wordt ook door Frank gebruikt om Jeffrey te bedreigen. Frank stelt dat hij Jeffrey een liefdesbrief zal sturen recht uit zijn hart. Hij verduidelijkt dit door te zeggen dat een liefdesbrief een kogel is, “it’s a bullet from a fucking gun, fucker.” Hij voegt hier aan toe: “if you receive a love letter from me, you’re fucked for ever.” Hier zien we weer hoe een zoete tekst door Frank toegeëigend wordt en een sinistere lading krijgt.

Blue Velvet toont ons een verborgen zijde van het Amerika uit de jaren vijftig (een thema dat later ook de basis vormt van Lynch’ serie Twin Peaks die vier jaar later uitkwam), niet enkel door het plot van de film, maar ook door de soundtrack. Hij toont tevens dat de betekenis van de muziek, die vaak zo zeemzoet lijkt, niet vastligt maar afhankelijk is van de bedoelingen die hierachter verscholen gaan. Hoewel de film ondertussen al meer dan een kwarteeuw oud is, heeft hij niets ingeboet aan zijn oorspronkelijke kracht en blijft het een van de interessantste films in het enigmatische oeuvre van David Lynch.

0 Comment