De aanval als beste verdediging?

In het maartnummer van De Moeial schreven Nathaniël Bovin en Piet Van de Velde een artikel over SKEPP, een vereniging waarin ik vanaf haar oprichting in 1990 zeer actief ben. Ik ben bijzonder verbaasd over de verwijten in dit artikel, gekruid met allerlei wetenschapsfilosofische begrippen (lineaire waarheid, Popper, Galilei, demarcatie…), waar de modale lezer niet veel van begrijpt. Totaal ongegrond is de bewering “dat SKEPP langzaamaan in de handen komt van een bepaald groepje academici, dat niet altijd even veel zin heeft in een uitgebreid maatschappelijk debat over wetenschapsfilosofie, wanneer het niet rechtstreeks in hun kraam past.”

Om te beginnen: de (Gentse) academici die Bovin en Van de Velde blijkbaar viseren (Braeckman, Boudry, Vandermassen en Vermeersch) zijn trouwe leden van SKEPP, maar geen van allen lid van het bestuur. Ze hebben de vereniging dus helemaal niet “in handen”. De eerste drie behoren wel tot de redactie van het tijdschrift van SKEPP, maar wees gerust: zowel onze voorzitter, prof. Wim Betz, als ikzelf, kunnen u garanderen dat SKEPP nog altijd dezelfde koers vaart en dat de genoemde academici het daar volmondig mee eens zijn. De kritische aanpak van de psychoanalyse door met name Maarten Boudry en Griet Vandermassen – die dit onderwerp overigens uitstekend kennen – is op zich niets nieuws. SKEPP heeft al veel eerder kritiek op de psychoanalyse geuit.

Overigens kunnen leden van SKEPP uiteraard in eigen naam publiceren en standpunten innemen, zonder dat dit SKEPP bindt. Het door Bovin en Van de Velde geviseerde artikel van Geerdt Magiels (evenmin een bestuurslid van SKEPP) over Zizek verscheen in De Standaard en houdt geen rechtstreeks verband met SKEPP, ook al denk ik persoonlijk dat men bijzonder kritisch mag zijn over iemand die van zichzelf gezegd heeft: “Veel van wat ik schrijf, is nonsens.” Evenmin heeft SKEPP iets te maken met ruzies of tegenstellingen onder Gentse filosofen, ook al zijn er Gentse filosofen onder ons. Maar er zijn ook leden van SKEPP actief in bijvoorbeeld de scoutsbeweging en daar moeit onze vereniging zich toch ook niet mee…

Ten tweede: wetenschapsfilosofie is als zodanig geen taak van SKEPP, hoe interessant dat ook moge zijn. SKEPP houdt zich bezig met beweringen die volgens de huidige stand van de wetenschappelijke kennis onmogelijk of extreem ongeloofwaardig zijn. Dat het begrip “wetenschappelijke kennis” aanleiding kan zijn tot interessant filosoferen is mooi meegenomen, maar doet niet meteen ter zake als het om regelrechte onzin gaat. Ik hou me bij – voorbeeld al tientallen jaren bezig met astrologie, de “koningin der pseudowetenschappen”, maar de vraag of astrologie falsifieerbaar is, interesseert me niet echt. Er is overduidelijk aangetoond dat astrologie niet klopt en niet werkt. Als een bange dame ’s avonds een UFO ziet op de plaats waar de heldere planeet Venus staat, is er geen wetenschapsfilosofisch debat nodig om te beweren dat ze zich vergist heeft. Als er een homeopathisch geneesmiddel wordt verkocht tegen griep dat gebaseerd is op een verdunning gelijk aan duizenden malen de oplossing van één druppeltje in een vat water zo groot als het heelal, dan zit ik niet met een demarcatiecriterium voor de homeopathie in mijn hoofd. Neen, dan zeg ik: dit is onzin.

Welnu, dat geldt ook voor de psychoanalyse, een discipline die op een paar landen na bijna nergens meer serieus wordt genomen. Een discipline die geen rekening houdt met de hedendaagse ontwikkelingen van neurologie en psychologie. Een discipline waarvan de therapeutische toepassing in bepaalde gebieden schadelijk is gebleken, bijvoorbeeld bij de behandeling van autisme (dat vormt de boodschap van de gewraakte film Le Mur). Een discussie over demarcatie of falsificatie is naast de kwestie als er effectief mensen lijden onder deze onzin. En aan een filosofisch rookgordijn om de ware aard van onzin te verbergen hebben we geen behoefte.

Maar de psychoanalyse heeft bij sommige intellectuelen nog steeds aantrekkingskracht omdat de geschriften van psychoanalytici als Lacan hen blijkbaar inspireren voor allerlei opvattingen die niets met wetenschap te maken hebben. Dat is hun goed recht, maar dat Lacan als therapeut veel van een charlatan had, kan moeilijk worden ontkend, en dat heeft niets met een “statische waarheid” te zien. Lacan behandelde tientallen patiënten per dag en deed soms nog geen tien minuten over een “sessie”, waarvoor hij gemakshalve wel het volle tarief aanrekende. Daarvoor werd hij trouwens door zijn collega’s psychoanalytici gedesavoueerd. Dat zijn teksten obscuur zijn (iets wat Bovin en Van de Velde niet ontkennen) is misschien voor sommigen inspirerend, maar voor een objectief ingestelde beoordelaar een serieuze handicap.

Als Bovin en Van de Velde menen Lacan te moeten verdedigen, dat ze dan eerst proberen uit te leggen wat er eigenlijk zinvol is aan zijn obscure leer, in plaats van vreemde verdachtmakingen over SKEPP te verspreiden. Want ik begin stilaan te geloven dat “de aanval is de beste verdediging” een stelregel van de psychoanalyse is.

Tim Trachet,
Erevoorzitter van SKEPP en bestuurslid
OSB

 

Wederwoord van de auteurs

In tegenstelling tot wat Dhr. Trachet lijkt te denken, willen we ons niet opwerpen als verdedigers van psychoanalyse of Lacan. Over objectief ingestelde beoordelaars spreken, lijkt ons maar grootheidswaanzin. We ontkennen ook niet dat er wanpraktijken gebeuren binnen de psychiatrie, maar deze gebeuren even goed in de naam van de wetenschap als in de naam van de psychoanalyse. De kritiek dat demarcatie en falsificatie niet van tel zijn in dit debat, moet u niet aan ons richten, maar aan Professor Em. Vermeersch, die hier een volledig stuk aan wijdde.

De Gentse filosofen beschrijven als louter leden van SKEPP, zou een understatement zijn. Vermeersch is zelfs stichtend lid van SKEPP, anderen maken deel uit van de redactie van het lijfblad van de organisatie. Het zou eveneens kort door de bocht zijn om te beweren dat de associatie met SKEPP niet speelde in het gehele debat. De reputatie van SKEPP wordt wel degelijk ingezet, en dat is volgens ons een spijtige zaak. Dat het geen standpunten van SKEPP zelf zijn, is dan bijzaak.

Het kritisch zijn van SKEPP en hun strijd tegen homeopathie en het paranormale, is een positieve eigenschap. Het kritisch om kritisch te zijn wordt wel nefast als het kind met badwater wordt weggegooid. Eenzelfde kritische ingesteldheid lijkt soms zoek als het over ‘Le Mur’ gaat, een veroordeling bij het gerechtshof van Rijsel ten spijt. Ons doel is niet SKEPP verdacht maken, we stellen enkel de vraag: quis custodiet ipsos custodies? (nb, pvdv)

Lees het opiniestuk “Sceptisch over SKEPP” hier.

0 Comment