Dartel dansen met verloren Brusselse pareltjes: Schaarbeek

Door Elke Willems

Het komt nooit meer goed. Met steeds meer weerzin kijkt de modale Vlaming naar wat zich in de verre hoofdstad afspeelt. “Brussel is het paradijs voor onbestraft vandalisme en nietsontziende criminaliteit.” En wanneer men het over probleemwijken heeft, dan krijgt Schaarbeek vaak de raakste klappen. Werkloosheid, verwaarlozing, misdaad, alles wat niet rijmt met goedburgerlijke moraal vindt zijn gedij in die achtergestelde buurten van een stad waar contrasten nooit ver weg zijn. De realiteit verbloemen is geen optie. De ritmische cadans van jagende sirenes, de duistere types die op klaarlichte dag een geheimzinnig straatbeeld creëren en je buur die vier talen spreekt terwijl jij er maar drie kent. Maar als je ook dit alles eenmaal gewoon bent, komt de gezellige volkssfeer en de puurheid van de gemeente naar boven. Met lef als drijfveer en nuance als wandelstok trok ik door het noorden van Brussel.

We don’t need no education

Poelaert richtte zijn congreskolom op om Brussel op te bouwen naar het beeld van de Eeuwige Stad. Net zoals Trajanus op Rome neerkijkt, zo houdt ook Leopold I zijn onderdanen in het oog en sedert 1922 brandt ook de vlam die herinnert aan de Onbekende Soldaat aan zijn voeten.

Schoolreizen houden traditiegetrouw een korte stop bij Zijne Majesteit en zijn gesneuvelde onderdaan. Juffen en meesters vertellen enthousiast de heroïsche vaderlandse verhalen aan hun semigeïnteresseerde etters. Maar wanneer een lastpak tijdens de lunch op de trappen zijn begeleider bestookt met de vraag of die kapotte ruiten op het achterplan ook nog van den Grooten Oorlog dateren, dan probeert die zijn onwetendheid handig te omzeilen. Een halfuur later is het kind zijn vraag vergeten en staan de leerlingen dit keer oprecht verbaasd te staren naar de megalomane bollen van het Atomium.

De gebouwen waar de pientere leerling naar vroeg, zijn een overblijfsel van een vergaan ministerie. Dat van Opvoeding. Hoe dichter je het gebouw nadert, hoe grimmiger het gevoel en de sfeer, maar eens op de voormalige parking – die er geen haar beter aan toe is – aangekomen strekt zich een panorama uit dat gerust het beeld van op de justitieheuvel kan evenaren. Iets in je vraagt zich af hoe trotse gebouwen in 50 jaar tijd kunnen transformeren tot veredelde kraakpanden. Hier haalt cynisme de bovenhand: Brussel ligt in België, en daar kan alles, is misschien wel een veelomvattend antwoord.

Anachronisme in Schaarbeek

Kolossaal, maar niet groter. En toch durven leken dit pareltje van byzantijnse, gotische en romaanse stijl weleens te verwarren met die andere Brusselse mastodont: de Nationale Basiliek van het Heilig Hart. In de volksmond ook wel als Koekelberg bestempeld. De Sint-Maria-Kerk vormt op indrukwekkende wijze het sluitstuk van de Koningsstraat, de laan die haar begin aan het Koningsplein vindt en langs het Warandepark, de Wetstraat, Congreskolom en Botanique zich een weg vormt naar de ezelsgemeente. De achthoekige structuur en reusachtige koepel verbergen van op een afstand nog enigszins de ironie van het gebouw, maar hoe dichter je komt, hoe duidelijker het schrille contrast zich aftekent. Schaarbeek is diversiteit. En dat niet alleen qua nationaliteiten.

Het bijna ludieke contrast tussen de Lambermontlaan en de buurt van het Noordstation vormen hiervan het summum. Dat dit ook voor de Sint-Maria-Kerk geldt, hoeft niet te verbazen. Een pareltje van christelijke overheersing in een broeinest van Arabische en oosterse culturen. Dit wordt nog duidelijker als een zachte lentezon het Koninginneplein omtovert in een openluchtcafé waar Brussel als hoofdstad van Europa plots erg ver weg lijkt.

Mogen de kersen eindelijk weer zoet smaken?

Wanneer haast puberale nieuwsgierigheid je ten slotte tot een blik op de achterkant van de kerk verleidt, kan de oplettende passant een glimp opvangen van de neogotische stijl van het trotse gemeentehuis, waar ook het interieur blijkt te schitteren. Bij het aanschouwen van zoveel ‘zoete’ esthetica durft een mens al eens dromen van een goeie kriek, naast de ezel het symbool bij uitstek van Schaarbeek. En tijdens een ritje richting VUB is er dan nog het Weldoenersplein met zijn statige herenhuizen, subtieler dan de Lambermontlaan, maar ook hier lacht Schaarbeek je binnensmonds toe.

0 Comment